W dzisiejszych czasach, kiedy większość naszego życia przeniosła się do świata online, oszustwa internetowe i telefoniczne stają się coraz bardziej powszechne. Każdy z nas może stać się ich ofiarą, niezależnie od wieku czy doświadczenia. Z artykułu dowiesz się, jak rozpoznać podejrzane wiadomości i co zrobić, gdy padniesz ofiarą oszustwa.
Co to jest phishing?
Phishing to metoda oszustwa, w której cyberprzestępcy podszywają się pod zaufane osoby lub instytucje, aby wyłudzić od nas poufne informacje, takie jak hasła, numery kont bankowych czy dane osobowe. Najczęściej odbywa się to za pomocą fałszywych wiadomości e-mail, SMS-ów lub komunikatów w mediach społecznościowych.
Phishingowe wiadomości często wyglądają bardzo wiarygodnie i mogą zawierać linki do stron internetowych, które są niemal identyczne z prawdziwymi stronami banków czy innych instytucji. Kliknięcie w taki link i podanie swoich danych może prowadzić do kradzieży tożsamości lub środków finansowych.
Przypadki oszustw z życia wzięte
Niemal każdy z nas doświadczył prób oszustwa na znanych portalach lub za pomocą aplikacji takich jak Facebook czy WhatsApp. Ostatnio popularne są wiadomości o treści: „Cześć Mamo, mam problem z aplikacją bankową i muszę zapłacić rachunek. Podam Ci numer konta do wpłaty” lub „Cześć Aniu, puścisz mi Blika na inny numer telefonu, bo ten, z którego piszę, został zablokowany”.
Problem polega na tym, że wiadomości te otrzymujemy od znajomych z ich profili na Messengerze lub WhatsAppie. Oto przykład z mojego życia:
Czasami pisałam do mamy „Cześć Mamuś, pożycz mi 100 zł do końca miesiąca”. Pewnego razu mama zadzwoniła do mnie, zdziwiona, że otrzymała wiadomość rzekomo ode mnie: „Witaj Mamo, zepsuł mi się telefon, a muszę zapłacić rachunek. Podam Ci numer konta do zapłaty”. Oczywiście, nic takiego nie wysyłałam. Mama zauważyła, że wiadomość zaczyna się od „Witaj Mamo”, co nie jest moim zwyczajem, więc postanowiła zweryfikować prośbę, dzwoniąc do mnie.
Na portalach aukcyjnych można spotkać się z trefnymi zakupami, np. kupujesz buty za 500 zł, a otrzymujesz długopis za tę samą kwotę. Niestety, często kradzione są też nasze profile.
Jak to działa?
To nie jest kwestia naiwności, ale próba wykorzystania naszych silnych emocji, niepewności oraz potrzeby szybkiego podjęcia decyzji. Wiadomości są często skonstruowane tak, aby wywołać te emocje. Jak to działa od strony technicznej, wiedzą specjaliści od cyberprzestępczości. Warto czasami spojrzeć na raporty bezpieczeństwa, np. na portalach poświęconych cyberprzestępczości.
Jak się zachować na co dzień?
Zdroworozsądkowo, czyli:
- Nie używaj jednego hasła do wielu portali oraz twórz silne hasła (niektóre telefony mają taką możliwość przy rejestracji na danym portalu).
- Zmieniaj hasło jak najczęściej.
- Gdy otrzymasz wiadomość z prośbą o pieniądze, najpierw zastanów się, czy to faktycznie pisze córka, mama, przyjaciółka itd. Najlepiej zweryfikuj, dzwoniąc, nawet gdy będzie późna pora.
- Zgłaszaj takie sytuacje do odpowiednich służb.
- Edukuj swoje dzieci o tym, jakie sprytne wiadomości mogą otrzymać i jak się mają zachować w takiej sytuacji.
- Poinformuj swoich znajomych, gdy otrzymasz dziwne wiadomości, szczególnie gdy masz podejrzenie, że Twoje media społecznościowe zostały “zhakowane”.
- Nie płać za rzeczy „kupione” w mediach społecznościowych za przedpłatą. Poproś o przesyłkę z płatnością przy odbiorze i sprawdzeniem zawartości.
- Przestań myśleć, że Ciebie to nie dotyczy i że Tobie się to nie zdarzy.
Co zrobić, gdy padniesz ofiarą oszustwa?
Im więcej ataków, tym więcej się uczymy, ale przestępcy też się uczą i są bardzo kreatywni. Pojawiają się na portalach randkowych, a metoda „na wnuczka” jest dalej skuteczna. Gdy mimo ostrożności padniesz ofiarą cyberprzestępcy, zgłoś incydent odpowiednim służbom. Poinformuj znajomych o tym fakcie i dodatkowo warto dać znać lokalnej policji.
Jak chronić się przed atakami cyberprzestępców?
Jeżeli mimo ostrożności zdarzy Ci się paść ofiarą cyberprzestępcy Zgłoś incydent formularz.
Warto też zajrzeć tutaj: portal poświęcony cyberprzestępczości.
Maria Magdalena Sosnowska
Przedsiębiorca z wieloletnim doświadczeniem, miłośniczka lokalnych biznesów i świadomego konsumpcjonizmu.
Redakcja Młodzieżowa RzeczJasna 
RzeczJasna