Ogłoszenie Młodzieżowego Słowa Roku co roku wywołuje duże zainteresowanie, jednak tegoroczny werdykt wzbudził szczególne zdziwienie. Zwyciężyło słowo „szponcić”, które – paradoksalnie – dla wielu uczniów okazało się zupełnie nieznane.
Wśród młodzieży w wieku 14-18 lat często pojawia się reakcja: „pierwszy raz widzę to słowo”. Skąd pochodzi ten wyraz, co oznacza i dlaczego właśnie on zdobył tytuł?
Znaczenie słowa „szponcić”
„Szponcić” to czasownik o szerokim, kontekstowym znaczeniu. W zależności od sytuacji może oznaczać:
· działanie spontaniczne, bez planu,
· improwizowanie i kombinowanie,
· robienie czegoś „na pokaz”, efektownie,
· niekiedy także działanie ryzykowne lub nie do końca uczciwe.
Rzeczownik „szpont” oznacza natomiast efekt takiego działania – konkretną sytuację lub zdarzenie. Może on mieć wydźwięk zarówno pozytywny (sprytna akcja, udany pomysł), jak i negatywny (wpadka, nieudane przedsięwzięcie).
W znaczeniu ogólnym „szponcić” można więc rozumieć jako: działać nie do końca według zasad, ale z pomysłem, często spontanicznie i nieprzewidywalnie.
Pochodzenie słowa
Choć dziś wiele osób uważa „szponcić” za nowy młodzieżowy neologizm, w rzeczywistości słowo to funkcjonowało w polszczyźnie już wcześniej. Pojawiało się w gwarze miejskiej oraz w slangu środowiskowym. W przeszłości miało raczej znaczenie negatywne i wiązało się z kombinowaniem, krętactwem czy szemranymi interesami. Z biegiem lat jego wydźwięk uległ złagodzeniu i obecnie częściej ma charakter neutralny lub żartobliwy.
Współczesne użycie
Obecnie słowo „szponcić” nie ma jednego sztywnego znaczenia i funkcjonuje jako wyraz bardzo elastyczny. Może opisywać zarówno spontaniczne działania towarzyskie, jak i nie do końca przemyślane decyzje. Cechą wspólną wszystkich zastosowań jest element improwizacji oraz nieprzewidywalności.
Młodzieżowe Słowo Roku – na czym polega plebiscyt?
Plebiscyt Młodzieżowe Słowo Roku organizowany jest przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Odbywa się corocznie i ma na celu wyłonienie najbardziej charakterystycznego wyrazu używanego przez młodych ludzi. W pierwszym etapie internauci zgłaszają propozycje, następnie jury wybiera finałową listę, a ostatecznie odbywa się głosowanie.
Ideą konkursu jest obserwacja zmian zachodzących w języku młodego pokolenia. W praktyce jednak wyniki nie zawsze odzwierciedlają rzeczywiste codzienne słownictwo uczniów.
Zwycięzcy z poprzednich lat
W poprzednich edycjach tytuł Młodzieżowego Słowa Roku zdobywały m.in.:
· sztos,
· dzban,
· alternatywka,
· essa,
· cringe.
Niektóre z tych wyrazów na trwałe weszły do potocznego języka, inne szybko wyszły z użycia. Pokazuje to, jak dynamicznie zmienia się slang młodzieżowy i jak trudno uchwycić jego aktualne trendy.
Dlaczego „szponcić” wzbudziło tyle wątpliwości?
Wielu nastolatków przyznaje, że nigdy wcześniej nie spotkało się z tym słowem. Może to wynikać z faktu, że slang młodzieżowy jest silnie uzależniony od środowiska, regionu, szkoły czy kręgu znajomych. Język młodych ludzi nie jest jednolity w całym kraju i nie każde modne słowo rozprzestrzenia się w równym stopniu.
Zwycięstwo „szponcić” pokazuje również, że konkurs nie zawsze odzwierciedla to, czym faktycznie mówi młodzież, lecz raczej to, co zostaje zauważone i zgłoszone przez internautów.
Podsumowanie
„Szponcić” to słowo o długiej historii, które powróciło do obiegu w nowym, złagodzonym znaczeniu i niespodziewanie zdobyło tytuł Młodzieżowego Słowa Roku. Choć jego sens jest dość uniwersalny i zależny od kontekstu, dla wielu młodych osób pozostaje ono nadal obce. Tegoroczny werdykt stał się więc nie tylko językową ciekawostką, ale także pretekstem do dyskusji o tym, czy konkurs rzeczywiście oddaje autentyczny język młodzieży.
~Mary
Redakcja Młodzieżowa RzeczJasna
Młodzieżowa Redakcja w Ostródzie działa dzięki wsparciu z Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Programu Fundusz Młodzieżowy!
RzeczJasna